All Posts By

admin

De invloed van knuffelen en snoezelen op mensen met dementie

De invloed van knuffelen en snoezelen op mensen met dementie

Ruiken, zien, voelen en horen. De vier zintuigen van een mens om de wereld te ontdekken en in perspectief te plaatsen. Erg belangrijk voor ieder persoon, maar vooral voor iemand met dementie. Om de zintuigen te activeren is het snoezelen in het leven geroepen. Snoezelen is een vorm van zintuigactivering in een sfeervolle omgeving. Alle zintuigen kunnen geprikkeld worden door middel van geuren, aanraking, muziek, warmte, smaken en licht.

Snuffelen en doezelen

Het woord snoezelen komt voort uit een samentrekking van de woorden snuffelen en doezelen. Snuffelen is het verkennen van iets gericht op de basale zintuigelijke waarnemingen. Doezelen is een passieve handeling waarbij een warm en behaaglijk gevoel van rust en ontspanning heerst.

Snoezelen gebeurt zowel in groepsverband als individueel. In groepsverband wordt er vaak gebruik gemaakt van een snoezelruimte. Een snoezelruimte is ingericht als een rustige ruimte waarin materialen aanwezig zijn die de zintuigen prikkelen. Er wordt een beroep gedaan op het ruiken, proeven, kijken, voelen en horen. Zo zijn er bijvoorbeeld parfums, bloemen, koekjes, drankjes, lichteffecten of glinsterende en gekleurde voorwerpen aanwezig zijn. Ook kunnen er kussens, knuffels, poppen of zand aanwezig zijn om te voelen. En kan er allerlei muziek worden afgespeeld middels een geluidsinstallatie. Het doel van snoezelen is het creëren van een omgeving waarin mensen met dementie rust en ontspanning ervaren in een comfortabele setting. Gewoon dement mogen zijn en in hun waarde worden gelaten. Zodat zij zich in de gelegenheid gesteld voelen om hun emoties en gevoelens te kunnen uiten.

Het ontstaan van snoezelen

Snoezelen stamt uit de jaren zeventig en ontstond bij ’s Heeren Loo, op de Hartenberg in Wekerom. Een van de bedenkers van het snoezelen, Ad Verheul, werkte hier in die tijd als ‘spelleider’ voor de bewoners, van wie 80% een ernstig meervoudige beperking (EMB) heeft. Toentertijd werden bewoners met een EMB nog gezien als patiënten. Zij woonden niet in een woning, maar sliepen in slaapzalen en werden verzorgd door ‘zusters’. Er was weinig uitdaging en zij lagen dan ook vaak de hele dag op bed naar het plafond te staren. Om deze passiviteit te doorbreken onderzocht Ad samen met een collega of zij deze mensen meer konden bieden. Hij wist vanuit zijn opleiding op de Kunstacademie dat de omgeving een grote invloed heeft op de mens. Ad en zijn collega startten daarom met het verrijken van de omgeving door simpelweg mobiles boven de bedden te plaatsen. Hierop kregen zij subtiele reacties zoals een actieve beweging van de ogen of een arm die naar boven ging. Zij noemden destijds dit experiment ‘primaire activering’. Op een congres ontdekten zij dat in twee andere zorginstellingen een soortgelijke ontwikkeling gaande was, waarbij het instituut Haarendal de naam ‘snoezelen’ gebruikte. Ad Verheul en zijn collega hebben deze term toen overgenomen en zo ontstond de basis voor het snoezelen zoals wij het nu kennen.

Snoezelen in de praktijk

In de zorginstellingen waar gesnoezeld wordt, wordt het snoezelen vaak op de individuele bewoner aangepast. Door observatie van bewoners en vraaggesprekken met familieleden wordt achterhaald hoe de bewoner zijn leven heeft geleefd en wat hij wel of niet prettig vond. Op basis van deze informatie wordt de snoezelkamer aangepast. Bijvoorbeeld door zijn of haar lievelingsmuziek op te zetten, de bewoner zachte voorwerpen te geven en bekende geuren te laten ruiken, zoals verse koffie. Om een kamer optimaal in te richten om te snoezelen, wordt de cursus snoezelen gegeven. Hierbij leert het verzorgend personeel hoe te zoeken naar ervaringen uit het verleden van de bewoner, zoals gebruiken, gewoontes en geurassociaties.

Resultaten in de praktijk

Volgens het NIVEL onderzoek zijn ouderen in verpleeghuizen met dementie met wie dagelijks gesnoezeld wordt, minder apathisch, minder opstandig en minder agressief. Zij klagen minder en hebben ook meer plezier met het verzorgend personeel. Ook het verzorgend personeel ervaart veel voordelen van het snoezelen. Zo zijn zij tevredener over de kwaliteit van zorg die ze leveren, over het contact dat zij hebben met de bewoners en over hun eigen professionele ontwikkeling. Zij ervaren minder werkstress en voelen zich minder opgejaagd door de werkdruk. Volgens het NIVEL onderzoek maakt snoezelen het verzorgend personeel zelfverzekerder: zij kunnen beter inspelen op ‘moeilijk’ gedrag van mensen met dementie omdat zij weten wat een individuele bewoner prettig vindt of waar hij of zij rustig van wordt.

Korte termijn effect

Er is veel onderzoek gedaan naar snoezelen en de beschreven positieve effecten worden hierbij onderschreven. Zo heeft driekwart van alle verpleeghuizen in Nederland al een speciaal ingerichte snoezelkamer, waar de bewoners tot rust kunnen komen. Echter is uit onderzoek gebleken dat de positieve werking van het snoezelen verdwijnt wanneer de bewoners weer in de, toch vaak steriele, omgeving van de afdeling komen. Om te zorgen voor een langdurig effect zal het snoezelen onderdeel moeten uitmaken van de dagelijkse zorg. Zo legt Julia van Weert, professor of health communication uit: “De zorg in verpleeghuizen is van oudsher taakgericht. Om tien uur moet iedere bewoner uit zijn bed zijn, om vijf uur moeten ze eten. Door de zintuigactivering te laten versmelten met de dagelijkse zorg, werken zorgverleners meer persoonsgericht. Zo moeten de klok leren loslaten. En dat is een hele cultuuromslag!” Een manier om dagelijks snoezelen mogelijk te maken is door in de gangen van een zorginstellingen kleine snoezelhoekjes te creëren. Dit zorgt er ook voor dat ouderen met dementie niet gaan dolen, maar stil blijven staan bij deze snoezelhoekjes. Door slim om te gaan met de huidige structuur en hier het snoezelen in te passen, kan de kwaliteit van het leven van mensen met dementie aanzienlijk verbeterd worden.

Kozie heeft het mogelijk gemaakt om het snoezelen niet op een vaste plek te laten plaatsvinden, maar ook flexibel in te zetten. Met KozieMe kun je snoezelen in elke mogelijke ruimte, omdat het kussen draagbaar is. Zo kan het verzorgend personeel het snoezelen bij de mensen brengen, in plaats van de mensen naar een vaste snoezelplek te brengen. Zo kan iedereen genieten van het snoezelen, ook mensen die minder mobiel zijn. Benieuwd naar de producten van Kozie en het snoezeleffect ervan? Neem dan contact op met ons team!

Bronnen:
https://www.werkenindeouderengeneeskunde.nl/specials/belevingsgerichte-zorg-bij-dementie/snoezelen/
NIVEL onderzoek naar de effecten van snoezelen op stemming en gedrag van demente verpleeghuisbewoners en werkbeleving van verzorgenden
https://www.zorgwelzijn.nl/snoezelen-heeft-positief-effect-op-ouderen-en-zorgverleners-de-klok-leren-loslaten-zwz012589w/

Ook benieuwd of de kozie producten iets voor jou of je dierbaren kunnen betekenen?

Neem vrijblijvend contact op

Hoe zorgt muziek voor het ophalen van herinneringen uit het verleden bij mensen met dementie?

Hoe zorgt muziek voor het ophalen van herinneringen uit het verleden bij mensen met dementie?

Ieder mens heeft een geheugen dat herinneringen opslaat en deze ophaalt wanneer er een prikkel ontstaat. Voor mensen met dementie is het heel lastig om deze herinneringen op te halen, omdat het geheugen langzaam achteruitgaat. Hoe kunnen specifieke nummers er dan toch voor zorgen dat er herinneringen van vroeger worden opgehaald bij mensen met dementie?

Denken in beelden

Mensen zijn echte beelddenkers. Wij slaan herinneringen op in beelden of plaatjes omdat dit gemakkelijk te ordenen is. Wanneer je een bepaalde herinnering aan iemand anders vertelt, dan zie je de beelden die je gekoppeld hebt aan deze herinnering even voor je. Iedere dag komen er nieuwe herinneringen en dus beelden bij. Het geheugen is nooit vol, behalve als we te veel informatie of nieuwe dingen in een korte tijd erbij krijgen.

Het geheugen slaat niet alleen beelden op, maar kan ook dingen herkennen. Een route die al eerder is genomen, wat een specifiek woord betekent en hoe een USB-stick eruit ziet bijvoorbeeld. Bij mensen met dementie worden er geen nieuwe beelden – oftewel herinneringen – opgenomen in het geheugen. Mensen met beginnende dementie vergeten niet zozeer dingen, maar zij kunnen geen nieuwe informatie meer opslaan. Hoe verder de dementie vordert, hoe verder bestaande herinneringen en beelden vervagen en verloren gaan. Allereerst worden de nieuwste herinneringen vergeten en zo loopt het steeds verder terug. Dit komt doordat de bovenste twee niveaus in de hersenen langzaam krimpen, waarover uitgebreid wordt gesproken in het artikel ‘Hoe werkt het brein van iemand met dementie?’.

Beelden oproepen met bekende geluiden

De beelden oftewel herinneringen waarover gesproken wordt, kunnen opgeroepen worden wanneer je een bekend geluid of een bekend liedje hoort. Zo legt Petr Janata, hoogleraar psychologie bij UC Davis’ Center for Mind and Brain uit: “De hersenkwab die wordt geactiveerd door muziek is gelegen in de mediale prefrontale cortex regio – precies achter het voorhoofd – en een van de laatste gebieden in het brein dat wordt aangetast door de ziekte van Alzheimer.” Volgens hem lijkt het alsof we een bekend liedje als soundtrack gebruiken voor een video van een herinnering die afgespeeld wordt in je hoofd. Het liedje haalt herinneringen op van een bepaald persoon of een bepaalde plek en dit zorgt voor een bepaald gevoel.

Een voorwaarde voor het oproepen van herinneringen is dat het liedje een bekend nummer is voor de persoon met dementie. Muziek uit de tijd van je vijftiende tot je twintigste zorgen voor de sterkste zintuigelijke flashbacks. Frans Hoogeveen, lector psychogeriatrie en mede-oprichter van Radio Remember, legt uit: “Dit zijn nummers die we vroeger veel luisterden toen we ons jong en vrij voelden. Bovendien luisteren we de liedjes vaak terug, dit maakt het geluidsspoor nog dieper.”

Music evoked autobiographical memory

Een herinnering die zo sterk verbonden is met een liedje noemen wetenschappers een ‘music evoked autobiographical memory’. Wanneer je een bekend nummer hoort uit je verleden dan komt het ritme via je oren binnen en wordt je basale ganglia geactiveerd. Deze is betrokken bij het controleren van bewegingen en bij je beloningsysteem. Gelijktijdig wordt je hersenstam geactiveerd, die de motorische zenuwcellen in je ruggenmerg activeert die onder meer je spieren aanstuurt, waardoor je wel moét bewegen op het herkenbare nummer. Denk aan het wippen van je voet op de melodie of het wiegen van je heugen. De melodie kwam via je hersenstam in de auditieve schors waardoor je na de eerste paar tonen het liedje herkende en je superior frontale gurys en premotore cortex werden geactiveerd. Doordat de muziek in je hersenen ligt opgeslagen samen met herinneringen uit het verleden, komen die naar boven bij het horen van de bekende geluiden – inclusief het gevoel van destijds. Hierdoor kan muziek zorgen voor krachtige emoties.

Ondanks dat de hersenen krimpen door de dementie blijven de oudste herinneringen tot het laatste moment intact. De meest recente herinneringen vergaan als eerste tot een leeftijd van 21 jaar. Waarom tot deze specifieke leeftijd, is niet bekend. Mensen met dementie kunnen deze herinneringen niet zelfstandig bereiken, maar muziek of bekende geluiden vormen een middel om toegang tot deze herinneringen te krijgen. Wanneer het lukt om de juiste toon te vinden, wordt deze herinnering en het gevoel gepaard met deze herinnering, opnieuw beleefd.

Met Kozie kunnen bekende geluiden zorgen voor deze herkenning en bepaalde herinneringen oproepen. Benieuwd naar wat de Kozie producten voor jou kunnen betekenen? Neem contact op met ons team!

Bronnen:
‘De wondere wereld van de dementie’ door Anneke van der Plaats en Bob Verbraek.
‘Why do the songs of your past evoke such viviv memories?’ van Psychology Today
‘De therapeutische werking van muziek’ door Laura Kemp
‘Wat muziek doet met je brein’  door Jop de Vrieze
‘Hoe brengt muziek het verleden dichterbij?’ door Erik Scherder

Ook benieuwd of de kozie producten iets voor jou of je dierbaren kunnen betekenen?

Neem vrijblijvend contact op

Hoe werkt het brein van iemand met dementie?

Hoe werkt het brein van iemand met dementie?

De hersenen van iemand met dementie zijn aangetast door ziekte. Hoe werkt het brein van iemand met dementie ten opzichte van een ‘gezond’ brein?

 

Simpel gezegd, bestaan de hersenen uit vier niveaus die ook letterlijk boven elkaar liggen. De onderste twee lagen omvatten het onderbrein, ook wel het emotionele brein genoemd. Het eerste niveau – de zintuigelijke waarneming – omvat enkelvoudige prikkels, zoals een aanrakingsprikkel of reflexen. Het tweede niveau – basale emoties – voegt vele prikkels samen zoals het coördineren van handelen. Dit niveau ordent de binnenkomende prikkels om een beeld te krijgen van de situatie. In het emotionele brein bevindt zich tevens de amandelkern dat angst oproept in het emotionele brein.

De verschillende niveaus in je brein

Het bovenbrein dat bestaat uit de bovenste twee niveaus wordt het denkende brein genoemd. De moeilijkere taken worden uitgevoerd door het denkende brein. Het derde niveau – emotioneel bewustzijn – registreert emoties bewust en bedenkt wat hij met de emoties gaat doen: ze uiten, netjes reageren of een andere reactie. In het emotionele niveau spelen ook emoties, maar deze worden niet direct bewust gemaakt. Vanuit het emotionele brein wordt er dus impulsief en ondoordacht gehandeld en vanaf niveau 3 wordt er nagedacht over deze emoties. Op het vierde en hoogste niveau van het brein – volledig bewustzijn – komen diverse hersenfuncties samen. Je wordt je bewust van jezelf en van je omgeving en weet keuzes te maken en je verantwoordelijkheid te nemen. Het emotionele brein omvat duidelijke gebieden in onze hersenen en het denkende brein beslaat eigenlijk de verbindingen binnen de gehele hersenen. Dit zorgt ervoor dat bij mensen met dementie deze hogere niveaus, het denkende brein, worden aangetast.

Vechten of vluchten

Het denkende brein omvat naast veel cognitieve functies, het geheugen. Doordat het denkend vermogen bij mensen met dementie langzaam verdwijnt, worden mensen met dementie sneller angstig omdat zij beredeneren vanuit het angstgevoel in het emotionele brein. Als mensen met dementie erachter komen dat iets wat eng leek, helemaal niet eng was, slaat het geheugen bij mensen met dementie niet op dat dit niet eng was. Hierdoor kunnen mensen met dementie snel angstig zijn voor dingen die misschien wel elke dag opnieuw gebeuren. Wanneer mensen bang zijn, dan kunnen zij kiezen uit twee opties: vechten of vluchten. Vanuit deze angst kan er agressief gedrag ontstaan dat zich verbaal of lichamelijk uit.

Het dementerende brein

Er worden meer dan vijfentachtig vormen van dementie onderscheiden waar Alzheimer een van is. In het eindstadium van dementie kan het gewicht van de hersenen teruglopen van 1.500 naar 300 gram. Dit ‘verlies’ vindt voornamelijk in het denkende brein plaats, waardoor er impulsief gedrag ontstaat. Dit gedrag ontstaat door bepaalde prikkels, interne en externe prikkels. Tegenwoordig ontvangt een gemiddeld persoon meer externe prikkels in één dag dan een gemiddeld persoon in de Middeleeuwen in zijn hele leven. Mensen met een ‘gezond’ brein kunnen zich afsluiten voor een overdosis aan prikkels, maar mensen met dementie niet. Dit zorgt voor onrust en dit kan zich uiten in ongewenst en agressief gedrag. Dit is volgens dr. Anneke van der Plaats heel logisch: “Hoe meer je brein is aangetast, hoe meer je gedrag afhankelijk wordt van de omgeving. En de omgeving kan positief of negatief zijn. Is de omgeving gunstig, dan zal ook het gedrag gunstig zijn en andersom.”

Te weinig prikkels

Mensen met dementie hebben een omgeving nodig waar dynamische prikkels zijn. Een teveel aan prikkels zorgt voor onrust, maar een tekort aan prikkels om hen heen ook. Als mensen met dementie een tekort hebben aan prikkels, zoals beweging en geluid, dan gaan zij op zoek naar prikkels. Dit omvat de welbekende ‘dolers’ in zorginstellingen: mensen die eindeloos door de gangen lopen op zoek naar prikkels. Ook stilte is iets waar beschadigde hersenen niet tegen kunnen. Veel mensen met dementie zitten daarom ook overdag niet op hun eigen kamer, want daar zijn weinig prikkels. Ook ’s nachts dwalen mensen met dementie rond, omdat hun hersenen onvoldoende geprikkeld zijn om te kunnen slapen.

Het zorgen voor een gunstige omgeving waar genoeg prikkels zijn en waar de mensen met dementie niet op een angstige manier worden benaderd, is van groot belang. Een gunstige omgeving vermindert namelijk gedragsproblemen zoals agressie. Dit zorgt niet alleen voor een verbetering van de kwaliteit van het leven van mensen met dementie, maar het vermindert ook de werkdruk van het verzorgend personeel.

Kozie speelt in op het creëren van een gunstige omgeving middels producten die genoeg prikkels geven. KozieMe geeft mensen met dementie de mogelijkheid om zelfstandig prikkels op te roepen. Door middel van aanraking van het KozieMe kussen komen er herkenbare geluiden uit het kussen. Meer weten over het creëren van prikkels middels de Kozie producten? Neem contact op met ons team!

 

 

Bronnen:
‘De wondere wereld van de dementie’ door Anneke van der Plaats & Bob Verbraek.
‘Het beschadigde brein’ – door Karin Schokker

Ook benieuwd of de Kozie producten iets voor jou of je dierbaren kunnen betekenen?

Neem vrijblijvend contact op